Feeds:
Argitalpenak
Iruzkinak

Posts Tagged ‘Txokoto’

Txokoto, Elizondoko auzo bat da, hobe errana, Elizondonko zati bat da, ibaiaren bertze bazterra. Mende hasieran Elizondoko hirigunea, bi kale ziren, ibaiaren bi ertzak. Bata, kale Nagusia eta denboraekin Jaime Urrutia izendatuko zutena ta bertzea Eguzki kalea bezala ezagutzen zena. Kale hau Txokoto zena eta dena zeharkatzen du eta baita ere kale hau, denborarekin izena aldatuko zioten, honi ere bertze herritar ongileren (benefaktorea) izenarekin izendatua izango da, hain zuzen, Braulio Iriarte Goienetxe homenez.

p1017035.JPGBraulio Iriarte Goienetxe, 1860an sortu zen Txokotoko Martindenea etxean eta Baztandar haunitz bezala 17 urtekin eta inolako ikasketarik, ofiziorik eta dirurik gabe, Me­xi­kora emigratuko zun. Han, iritsi bezain pronto, Santa Catalina okindegiko langile gisara hasi zen. Etxez etxez ogia saltzen, hasiera horretatik, denborarekin XX. mende hasierarako okin sektoreko enpresari haundi batean bihurtuko da, laurogei okindegiren jabe, izanez. Okindegiko diru-irabatziekin bere lehenego errota, La Blanca martxan jarriko du, iringintza industrian sartuz. Denborarekin Eus­karo errotaren jabea izanen da eta baita Vera­cruz­eko Beti-Ona errotaren ja­bea, bere ilobak Agus­tin Jauregi Iriar­te (Elizondo, 1890) eta Jose Larregi Iriar­tekin (Elbete, 1899)  batera. 1913an Levadura Comprimida Leviatán, S.A., Mexikon ogiarendako legamia egin zuen lehen enpresa sortuko du.

Baina Braulioren negozio ezagunena edo gaur egun bitxiena iruditzen zaiguna eta zertaz ez! mundu guztian famatua dena!… irina ta ogiarekin zerikusi gutxi daukan garagardogintza da. 1920an Tacuban lur eremu bat erosi zun eta han braucorona-6pack.JPGgaragardo lantegi bat ereikiz, 1922an, Modelo garagardotegia sortuko du eta honekin batera, 1925an aldera, Corona edo Coronita garragardoa (argazkia wikipediatik
hartua dago).

Modelo sortu aitzinetik, 1920. hamarkadan garagardotegi ttiki aunitz zeuden Mexikon, batez ere iparraldean. Herri eta eskualdeko merkatuak hornitzeko aski ziren lantegi hauek, baina Modelok herrialde osorako produkzioa egin nahi zuen. Elkartea osatzeko, 1922ko martxoaren 8an, Braulio Iriar­tek Mexikon zeuden bertze negozio-gizon haundien laguntza bilatu zuen, batez ere kantabriarrak eta asturiarrak. Ho­nela osatu zen lehen Admi­nistrazio Kontseilua bera izanenez lehendakaria 1932ko Ekainako 25artio, zendu zen egun artio.

Braulio Iriartek 72 urteki hil zen, bizitza gehiena Mexikon egiñez, baita ere Mexikar neska batekin, Angela Moreno Herrera, ezkondu zen. ( argazkia vascosmexico.com webgunetik hartua izan da) Baña Elizondoz ta Baztanez ez zen iñoiz ahaztu, ez soilik bere enpresak baztandarrez beteta zegoelako, bai administrazio donbraulio.jpgkonseiluetan bai langile gisa bezala, baizik baita ere Elizondoko ongilea izan zen. Onegintza hoietako batzuk izanez, 1916ko uholden ondorioz, Elizondoko  elizaren konponketa eta leku aldatzea(1916-1925), bera bakarrik jasanez lan hoien %13a, hau da 909.246 pezetatik 120.000 eman zun. Baita ere bertze baztadar dirudun batzuek bezala diru mordoxka bidali zun zaharretxea aurrera segui dezala eta baita ere harri gorrizko frontoi bat ereiki zuen Elizondon.

Frontoia, Braulio Iriarte frontoia da, laxoa edo frontoi luzearen ondoan eta gaur egun grafitiz margotuta dagoen frontaia da eta albo batean jartzen eta irakurtzen ahal den bezala, fontoia 1921an ereikia izan zen Braulio Iriarte Goienetxe jaunari esker, Francisco Goienetxe alkatea izanez.

Bitxikeriz bezala, aipatu Braulio Iriarte Goienetxe akaso ez zela iñoiz exititu, edo behinpin izen horrekin ez zela haurrik sortu. Zeren Agustin Otondo y Dufurrenaren “Diccionario Historico Biografico del valle de Baztan” liburuan agertzen den bezala, 1850 eta 1870 urteen arteko Elizondoko elizako bataio erregistrotan ez da ageri, Braulio Iriate Goienetxe izeneko bataiatutako haurrik, baño bai Tomas Pedro Iriarte Goienetxe izeneko bat, 1860ko Martxoaren 20an sortutakoa (5. liburua-272 V horrialdean) eta gurasoak izanez Elizondoko Juan Pedro Iriarte Etxeberria eta Arizkungo Maria Catalina Goienetxe Landa.

Pentsatzekoa da haur horrek, Braulio bezala ezaguna izango zela edo ala deituko ziola edo bertzenaz denborarekin izena aldatuko zuela, baian hori…nork daki!!! 

Read Full Post »