Feeds:
Argitalpenak
Iruzkinak

Posts Tagged ‘erreka’

Abenduaren erdialdera, Erribera aldean bizi den Dolores Redondo Meira idazlea,  TVEko “pagina 2” literatura saioa grabatzen, Elizondon ibili zen. Jatorriz Donostiarra den Dolores Redondok, “Baztan” izeneko trilogia idazten ari da, triolojiaren lehenego liburua “Zaindari ikusezin” (El  guardián invisible) izenburua dauka eta 2013ko urtarrilaren 15an argiteratuko da (10 hizkuntzetan argitaratuko da, eskuara barne)  .

Zaindari ikusezin, Baztán ibaiaren ertzean gaiztoki  jarrita agertzen den nerabe baten gorputz biluziaren aurkikundearekin  hasten da. Gorpua aurkitu ta hogeita lau ordutara,  hilabete bat lehenago, bertze neska baten hilketarekin erlazionatzen da.  Amaia Salazar Foru-Poliziaren hilketa-ikuskatzailea (inspektorea)  izendatuko dute hilketa ikertzeko eta jaio eta beti ihes egin nahi izan duen tokira (Baztanera)  bueltatu beharko da. Hiltzailea Baztan ibaiaren bazterrak atsedenik eman gabe gorputzetz ereintuko du eta Amaiak  saiatuko da  hilketak eta euskal mitologia erlazionatzen duen hiltzaile  erritual, psico-sexuala arrapatzen. Bere kideren batzukin jelosia profesionalagatik borrokatzen duen biztartean,  bere iraganean ahizpekin ez ezatzitako gatazkak eta haurtzaroa markatu zion sekreto ilunak, mamu bat betzala torturatuz etorriko zaio!!

Dolores Redondo Meira idazlea eta gibelian Baztan ibaia. Argazkia idazlearen facebook-eko horrialde odizialatik hartuta dago.

Sipnosisa irakurrita, erten ahal da, eleberri beltz honetan garrantzi haundia dula gure Baztan ibaia, eta hori aprobetxatuz  eta ibaiko datu batzuk aipatuz! post honeko protagonista bakarra, Baztan-Bidasoa ibaia izanen da.

Baztandar txoubinismoaren ezaugarri argi bat, ibaiaren izenarekin kusten ahal da, Baztan ibaia Bidasoa ibaia da, baina Baztan udalerria zeharkatzen duen  biztartean (Oronoz-Mugaireraino) bailararen izena arro eramaten du, lehenego 14km-etan Baztan da  eta gainerako 52 km-tan, berriz, Bidasoa. Osora 66 km luzera dauka eta ondarreko hamarrak, Nafarroatik kanpo, handik aurrera, euskalherriko iparralde ta hegoaldeko muga markatzen du eta Bizkaiko golkoan (Kantauri itsasoa), Irun, Hondarribia eta Hendaia artean itsasoratzen da  (Nafarroa, Gipuzkoa eta Lapurdi zeharkatzen dituen ibaia da) .

Baztan Ibaia Erratzun inguruan sortzen da, hemen elkartzen baitira Astate tontorran (710)  jaiotako Izpegui eta Iztauz-eko errekak eta Auza mendiaren ekialdean sortutako Iñarbegi erreka ere bai. Azken honetan dago bere iturburu ezagunena; Xorroxin ur-jauzia. Ibaiak  105 erreka iraunkor ditu; guztien artean, ia 500 kilometro egiten dute. Bidasoaren ibaiadar nagusia Ezkurra da (Donozteben elkartzen da) eta Baztanen Marin eta Artesiaga errekak nabarmenenak izanen dira eta hain justu azken honen (Artesiaga) bokala (erreka-ahoa) Batasunaren Intereseko Lekua (BIL) bezala katalogatua dago (“Lugar de Importancia Comunitaria” LIC). Tartete hunen ureko habita garrantzi handikoa da, bere uretan aurkitzen ahal bai da Burtaina (Cottus gobio), muturluze pirinearra (Galemys pyrenaicus) eta ur-ipurtats (“bisoi europarra” Mustela lutreola), baita ere nabarmentzekoa da, gaur egun  galzorian dagoen espezie bat izan arren, ibai-karramarro  populazioa badela.

muturluze pirinearra (Galemys pyrenaicus) . David Perez 2009
Wikipeditik hartue, creative-comons lizentzia.

Burtaina.(Cottus gobio) .Hans Hillewaert 2009. Wikipeditik hartue, creative-comons lizentzia.

Artesiagako BIL-aparte Baztan-Bidasoa ibaian zehar, bertze hiru Naturgune bereziak baire ( Batasunaren Intereseko Lekuak BIL)  eta laurak zuzenean daude lotuta ibai-esparruekin: Bertizko Jaurerriaren BIL, Belateko BIL eta, Aritzakun-Urritzateko BIL. Naturgune  hauetan  aistion aipatutako ugaztunak aparte Igaraba “urtxakurra” (Lutra lutra L.) aurkitzen ahal da. Hegaztien artean Martin arrantzalea (Alcedo atthis),  Ur-zozoa (Cinclus cinclus) nabarmentzen dira, narrastietan europar galapagoa ( Emys orbicularis ) eta arrain espezietan hauek dira nausi :, kolaka (Alosa alosa), itsas lanproia (Petromyzon marinus), aingira (Anguilla anguilla), korrokoia (Chelon labrosus), platuxa latza (Platicthys flesus), zarboa (Gobio lozanoi), lotrea (Barbatula quignardi), txipa (Phoxinus bigerri)  lehen aipatutako burtaina (Cottus aturi),  ibai-amuarraina (Salmo trutta morfo fario),  eta  ibaiko erregea! izokina (Salmo salar). 

Datuak segitzen emanda aipa daiteki ibain zehar edo obe errana bere arroan, (cuenca) Nafarroako Gobernuaren edo Iparraldeko Konfederazio Hidrografikoaren menpean, uraren kalitatea neurtzeko 22 kontrol puntu daudela,  hondakin urak arazteko 8 araztegi daudela,  28 zentral hidroelektriko badirela. Bi urtegi; San Anton eta Domikoa Irun eta Hondarribia urez hornitzeko eta bertze bi  Mendaur eta Leurtza, energia hidroelektrikoa sortzeko, ibaiak jasatzen dun biztanlegoa: 22.000 lagun inguru dela eta  ur hornidura ez dagola bermatua (Urte sasoi jakin zenbaitetan, arazoak izaten dira herri batzuk urez hornitzeko). Baina datu guztiak ez dira ederrak eta gure ibaiak, bere arazoak ditu. Estudio batzuen araberaz ibaiaren zenbait tartetan uraren tenperatura handitu dela aipatzen dute eta fauna espezie batzuk urritu ta bertze batzuk ugaritu dira (desorekatuz). Honetan zerikusi haundia izanen du Industria, abeltzaintza, nekazaritza eta hiri arloko isuriek,  kutsadura eragiten bai dute, ekosistema eta ibaiertzak egoera txarrean daude: zaborrek, eraikinek eta nekazaritza sailek ibaiertza hartua dute, ibaiertzeko basoak gaizki daude eta ibaiaren jarraitasuna hautsita dago eta zenbait  ibaiadar, zerbait kutsatuak daude  Intzola, Ibardin, Onin, Artesiaga, Gilenea, Zia eta Orabidea erreka bezalaxe…

Gure eskutan dago “arazo” hauek konpontzea eta ibaia bizirik segitzea, ibilguak eta ibaiertzak berreskuratu behar dira (Ibaiak garbitu eta mantendu), zaindu, kontrol eta jarraipen programak ezarri, kutsagarriak izan daitezkeen guneak begiratueta garrantzitsuena dena, herritarrak sensibilizatu ta konzientziatu behar gara ibaia gure bailararen eta baita ere, gure izaeraren arteria nagusia dela, bere inguruan, bere ertzetan sortu ta hazi izn gara eta garbi ta bizirik egotea beharrezkoa dela!!!

Baztan Ibai Elizondo zeharkatzen. Argazkia Pello San Millan.

Post hau iteko erabili den material:

www.biodiversidad.navarra.es web gunea.

Bidasoarako konponbideak  BIDASOAREN ARROKO URAREN FOROA.

www.territoriosfluviales.eu webhorriko “rio Bidasoa” atala.

 

Read Full Post »