Feeds:
Argitalpenak
Iruzkinak

Archive for the ‘Festak’ Category

Amaiurko artzain zakur txapelketa, 1976tik Amaiurko bestetan, Amabirjin Egunez, abuztuak 15an egiten den ibilbide luzeko txapelketa da. Baztanen  halako txapelketarik egiten den ekitaldi bakarra da. Lehiaketa hiru proba kanporatzailetan oinarritzen da. Proba horietan, txakurrek artaldeak maneiatzeko duten trebetasuna eta obedientzia zehazten dira. Lehiaketa 2004tik Patxi Etxeberria “Xanpart”   memoriala da.

Koldo Goinetxe amaiurtarrak kontatzen du, Amaiurko lehiaketak 1975ko urtean Patxi Etxeberria “Xampart” amaiurtar artzainarekin Uharte Arakilera egindako bidaia batean du jatorria. Urte hortan Xanpart  bigarren geratu zen, gerora hamabortz titulu irabaziko zituen eta Euskal Herrian egon den artzai oberena bihurtuko da, zakurrekin solas eta ardiekin jolas iten zuen artzaina zen. Mutil zintzoa eta denek maitatu izan zuten, bai txapelketetan eta baita bere bizitza arruntan.

Patxi Etxeberria 18 urtekin Artzain Zakurren nazioarteko XVII. Txapelketa Nagusiko garailea, labrit zakurrarekin. 1976 Oñati. Argazkia Principe de Viana.

Patxi Etxeberria Mihura, (Xanpart lagunentzat) 1958ko otsailaren 2an sortu zen  Amaiurreko Xanpartenbordan baserrian, eta bizitoketik goitizena hartu zun.  Ttikitatik, baserrian artzaintzan hasi zen, laister lan bakarti horretan, zakurra bilakatuko zen bere lagunik hoberena. Artaldea belardietan zaintzen egoten zenenean, zakurren hezitzea hasten zen. Patxirentzat txapelketetan aritzea ez zen helburua eta ez zizaion ezta burutik pasatu halako batetan parte hartzea, garai haietan Norberto Iturraldek Amaiurren apeza zena,  ezagutzen zion zein artzain ona zela eta berarekin solastu ondoren, animatu zion, parte hartzea eta bere burua erakustea  izaera ez izan arren,  azkenean onartu zuen.

Amaiurko lehen artzain zakur lehiaketan, bere herrian lehiatu eta irabazi zun, ez soilik lehenengo hau, baizik 10 aldiz gehiago irabatziko zun Amaiurren.

Xanpart hasi zelarik, artzai zakurren txapelketaren munduak iraultza ttikia ezagutu zuen. Amaiurko artzainak bere lehen urtean, hitzordu nagusiak irabazi zituen, Oñatiko masterra tartean (artzai txakur txapelketetan sari nagusiena dena). Lehen urte horretan Euskal Herriko txapela ez izan zuen lortu, eguraldi kaskarra egin bai zuen Urkuiolan,  baina berantago bortz aldiz irabaziko zun (gaur egun ez du inork hori lortu). Nafarroako txapela berehala jauntzi zuen, eta ondoko urteetan 15 aldiz irabaziko zuen, hoietatik 12, jarraituak, 1976tik 1987ra, hoietako sei, bere lagun  Labri-rekin lortu zun eta bertze seiak Pintxe-rekin  baiterehiru aldiz  Lagun zakurrekin.

1988an Nafarroako Txapelketa bertze Amaiurtar bat irabazi zun, Felix Irigoien eta handik aurrera ia gutti edo ezerrez lehiatu zuen.

Herrian gutti agertu arren, herriko bestetan bi egun pare, ez gehigo agertzen zen, barrideak aunitz maitatzen ziotenez 1999 omenaldi xume eta ederra egin zioten Amaiurren eta 2001 berriz, Iruñan. Animo haundia hartuta, artzai lanetan segitzekon balio izan zizaion omenaldiak, zeren ia bere osasuna, ukituta zegon. 30urtekin osasun arazoekin hasi zen eta hil baino lenago neumonia haundi bat pastu zun, baina berak, artzai lanetan segitzen zun eta egunero Belateko zelaietara (ardien bazkalekuetara) joan etorri egiten zun eta joan etorri hoietako batetan, betirako bidean gelditu zen. 46 urte zitun eta artzai bezala kristoneko palmaresa zuen (Oñatiko masterra 3 aldiz irabazita), horregatik eta gañera mutil zintzoa, xumea eta maitagarria zenez, egun horretan Baztanen laino beltz eta triste bat somatu zen (penaren lainoa).

Adixkide ginuen

artista ere bazen,

beti irrifartsu

eman zizkigun

hamaika atsegin.

Sarrera hau egiteko erabili den materiala.

ARTZAIN-TXAKURRENSARIKETA, OÑATI’N 1975. Mariano Izeta. Principe de Viana. Diputación Foral de Navarra. 1975.

BAZTANDAR GAZTE BAT TXAPELDUNA. Mariano Izeta. Principe de Viana. Diputación Foral de Navarra. 1976.

Artzain-txakurren lehiaketa. wikipedia.eus.

Ardi txakurren lehiaketak, Artzain txakur txapelketak. Euskal Gartzain txakurra. Artzain. 2027

Read Full Post »

Baztandarren Biltzarra  1964. urteaz gero (1997an, 2020an eta 2021an ezik) urte Elizondon Baztango 15 herrien arteko senidetasun jaialdi  da. Baztango bailarako festarik bereizgarriena da. Goizeko orgen desfilearekin baztandarrek bailararen iragan eta egungo egoerak islatzen dituzte, karroza ikusgarriek Baztango hamabortz herrietako eguneroko bizitza tradizionaleko eszenak irudikatzen dituzte. 

Jai honi, Zugarramurdiko lagun batek, baztandarren arrotasun eguna” (dia del orgullo baztanes) deitzen dio eta jakiña da  Malerrekan, baten batek “tukutukuen biltzarra” ere, deitzen diola.

 

2009ko Baztandar Biltzarra jaiako kartela. Egilea Begoña Durruti

Tuku tuku edo ttuku ttuku, aspalditik baztandarrei adirazteko erabiltzen den hitza edo goitizina da (gehien bat Malaerrekan) eta hala dio Euskalzaindiako  hiztegia hitz horren  3. adierazpenan;

                     Baztango biztanleen ezizen gisa. Baztandarrak tukutuku, L.” Baztandarrei aplikatzen dieten ezizena, erreserbatuak eta mesfidatiak direla adierazteko “.

Eta Hiztegiko  lehenego adierazpena, peto peto ematen du gure izaerarekin;

                 Onomatopeia, “isilik ibiltzea edo ihes egitea adierazteko, zaratarik egin gabe, arreta erakarri gabe; eta gauzak oharkabean egitea.”

Ulertzen dudana “Baztandar tuku-tuku”ertean hiztegiko 2. adierazpenagatik dela da eta Ibarretik kanpo erdeinuzko moduan erabiltzen bada ere, egia errabn baztandarrei ez zaie enbarazu egiten eta goitizenaren erranahia honela ulertzen da: isilpekoak, zuhurrak, nobleak; serioak eta erreserbatuak… eta Tuku-Tuku izaera horrek harrotasunez betetzen ditu.

Nahiz eta erranairu batzutan “Baztandarra tuku-tuku, gasna erre yale, sura jan ta batre gabe” bezalakoan, ergel, tentel, lelo, txepel, inozo, tonto intxura gelditu zeren dion bezala gasna zotz baten muturrean jarri ta su gaiñean erretzen ari denean, aunitzetan sutara erori, ta baztandarra gabe gelditzen da!.

Bertze kasuetan, batek bertze batengana, nondik ziria sartu dabillenaz erte da Baztandar tuku-tuku. Koikuan milia marra-kuku”

Ta mila marra-kuku (Baztango talo mota)koikuan izanez, Baztango herri guztiendako bere iseka kanta ezin falta!

ERRANAIRUAK eta ISEKA KANTAK

Herriz herriz basaburutik hasita  baztangoizaraino herri guztiak badauka bere iseka kanta

Almandoz galtza motz – Almanandoz kiz koz, berroetarrak galtza motz, aniztarrak buru motz, zigarrak muturre zorrotz.

Berroeta han badire hainbertze iratze meta.

Aniz, hameka etxe,hameka labe ta hogeitabi zetabe, bat bertze behartu gabe – Aniz inbusteri haundiz.

Irurita jo zazu txiribita , edo erdaratuta “toka la txiribita“- Irurita neska polita.

Oronoz galtza motz, Arraioz leku oz, Lekaroz hor ere otz, Oieregi zerri begi , Narbarte  hemendik aparte

Gartzain hor badago hainbertzearzain – Gartzain zapela bete gaztain.

Elizondo xinguli mango, arto gitti jango, ogiaren papurra, Elizondo zangamakurra – Elizondo zangili mango, arto gutti yan do.

Elbete kukute apo bat yan dute – Elbete kukute zerri bat hil dute katilu bai ezin izanez xerri aspilean yan dute

Arizkun Dominus obiskun (jauna zuekin erran nahi du) – Haundienak dira arizkundarrak, hori segitu nahiak erratzutarrak, xito salto salto Ziga burutarrak, galtzapurdi lazo arraioztarrak.

Bozate deabru guztiak hor zateBozate kukute zerri bat hil dute katilu txar bat ezin izanez zerri aspilean (zerriak bazkatzeko tokia) yan dute

Erratzu mile petatzu- Erratzu hamar mile petatzu.

Azpilkueta, jo eta bota.

Amaiur haurrek xatar ezin bihur – Maia Baztango zerritaia.

Baita ere badago Baztango neskei buruz abestitxoak

Neska ederrak dira aniztarrak, dantzari ederrak arraioztarrak, beltxaran graziosoak zigatarrak, makilkari haundiak gartzaindarrak, arrikari haundiak iruritarrak eta gona luze denbil, elizondarrak

eta akitzeko kanpotarrentzat ere badago

Española yan ta hotza, frantsa yan ta bero nahiz ta deus ez den gero.

Sarrera hau egiteko erabili den materiala;

Baztango kontuak. Mariano Izeta Elizalde. ( Bilbao Bizkaia Kutxa. 1999).

www.euskaltzaindia.eus

Nafarroako Esaera Zaharrak. mediateka.eus

Read Full Post »