Feeds:
Argitalpenak
Iruzkinak

Archive for the ‘Artistak’ Category

Azken agurra.

Hainbat lagunek Mikelen azken agurrean egon nahi zutela, familiak, haren errautsak haizetara zabalduko zituztela jakinarazi zuen. Hasiera batean, familiak erabaki zuen Mikel intimitatean agurtzea, baina, lagunek erakutsitako interesa  errautsak haizatzeko tokia eta eguna jakinaraztea erabaki zuen. Eta abenduaren 7an, Lesakako Agiñan, Oteizak Aita Donostiaren omenez egindako eskultura ondoan emazte eta seme-alabek.  zabaldu zituzten.

Aginako ekitalde horretan, errauts puske batzuk gorde zituzten eta apirilan 18an, Mikelek maitatzen zuen Baztanen, hain zuzen Izpegin (Erratzu eta Baigorri tartian) emazteak, seme-alabeak eta arrebak gordetutako errautsak lau haizetara zabaldu zituzten.

Izpegiko azken agurra, zeremonia sume eta familiarra izan zen (Lesakakoa bezela) eta bere lagun Arizkundarrak; Jabier Larralde txistularia, Juan Migel Iriarte atabalaria… urbiltzeko eta agurtzeko aukera izan zuten. Lagun haundiek egin zitun Arizkunaldean  familiarekin denboraldi luzeak pastu izan bai zuen. Baztandarrak mutildantzak danzatu ondoren “Kantuz agurtu naute hiltzen naizenean” Mikelen ahotik entzunaz bukatu zen ekitaldia.

Baztan eta bere bazterrak inspirazio-iturri izan zen bere obra aunitzetako, “Baztan” kantan entzuten ahal den bezala.

Izpegiko bentetako aparkatokitik Baigorriko ibarraren bista.

KANTUZ (hitzak)

Kantuz sortu naiz eta kantuz nahi bizi,
kantuz igortzen ditut nik penak ihesi;
kantuz izan dudana zerbait irabazi,
kantuz gostura ditut guziak iretsi;
kantuz ez duta beraz hitzea merezi
?

Kantuz eman izan dut zonbeiten berriak,
kantuz atseginekin erranez egiak;
kantuz egin baititut usu afruntuiak,
kantuz aitortzen ditut nere bekatuiak,
kantuz eginen ditut nik penitentziak
.

Kantuz ehortz nezate, hiltzen naizenian,
kantuz ene lagunek harturik airian;
kantuz ariko zaizkit lurrean sartzian;
kantuz frago utziko diote munduan,
kantuz har diten behi nitaz orhoitzian.

Read Full Post »

Zurrumurruak badire Elizondoko Jorge Oteizan museoan, Javier Zigaren bederatzi margo lan ikusteko aukera izanen dela. Baita ere, Udalak eta Ziga fundazioak elkarlanea Zigaren margoei behin betiko lekua bat Baztanen bilatzen ari direla,  Zigari buruzko museoa sortzeko asmoarekin ( badirudi akaso Lekauzko kolegioan pentsatu dutela). .

Jatorriz, baztandar margolari  honek, Nafar margolari haundientako eta preziatuetako bat da , Basiano, Asarta, Lasterra, Muñoz Sola,  eta Zubirikin batera


Seguraski nago  (zaharrak eta heldu baztuk kenduta) gehienak gauz gutxi jakingo dugula Zigari buruz. Gehienei izena  familiarra egingo zaio (belaunaldi berriei) Elizondoko plaza bat ,berari eskainita eta bere oroimenez bere izena daramalako. Bertze batzuei (adiñetan sartuta) Ziga izenarekin lotzen dugu, osasun etxean, itxarotzeko gelan, zegoen mediku baten (Balda medikua) ikaragarrizko erretratu kuadro batekin.

Javier Ziga Iruñean sortu zen (1877-1960) Aitatxi eta amatxik baztandarrak zituen eta baita bere emaztea ere. Baztango lotura es zen bakarrik sentimentala izan, baitzik ere profesionala, Baztan eta baztani buruz juniz margotu bai zuen . XIX. mendearen amaieran, errealismo eta post erromantzismoaren artean mugitzen zen eta pintura etnografikoa egin zuen, margo etnografikoekin (jendearen izaera islatu zuen) eta erretratoekin lortu zuen osperik haundiena. Margo hoietako bat “Elizondoko  merkatua” da (gaur egun Iruñako udaletxean dago), Parisen margotu zuen 1914an eta  benetan arrakasta itzela lortuz. Urte hortan Parisko Udaberriko saloia famatua eta elitistan, sartua izan zena.

Elizondoko merkatua

Munduko lehenengo gerratearen hasierarekin, Nafarrora bueltatzen da, garai hontan nafarroko pertsonai ezagunen erretratoak egingo ditu, Estanislao de Aranzadi, Arturo Campion…eta baita ere bere margo etnografikoekin, espezialiki baztango bailarakoak margotzen segituko du.

Javier Zigak E.A.J. alderdiko kidea izan zen eta bi alditan Iruñako zinegotzia  atera zen autatuta  (1920-1923) eta (1930-1931). Bere idei politikoak, gerra zibilan ondoren arazoak ekarri zioten, 1938ko Apirilan sublebatuak preso artu zioten, espetxeratu eta tortura ezagutu zuen (geroxago errango zuen garai hoietan gizakiaren ankertasuna eta gaiztakeria ikusi zuela).

Azkenian libre geratu zen garaiko 2.500 pezetaz ordainduz, ixuna ez zuen diruz ordainduz baizik kuadro batekin. Kuadroa gaur egun “el cristo de la sancíon” izenarekin ezagutzen da. Espetxea eta torturak aunitz markatu eta aldatu zioten eta margotzen segituko arren ez zen berdina izanen eta hemendik aurrera margotuko  duen gehiena, kopiak izango dira, alde batera utziko du uzten sormena eta gauz berriak.

Balda medikuaren erretratoa. Urte auniz Elizondoko osasun etxeko egon gelan zinzilikatua egon zen.

1960 hil zen eta uste da 384 lan utzi zituela baina ziur aunitzi gehiago izango direla pensatzen da. 1986an, familiak 20 kuadro doain eta bertze 20 prezio simboliko eman zituen Nafarroko museoari, gaur egun kuadro hoietatik, bakarrik bederatzi ikusten ahal dira (Baztango museo etnografikora ekarri  nahi dutenak), bertzeak museoaren biltegi batean daude, zulo batean sartuta.

Erraten ahal da, bere  euskaltasuna  ez zuela bakarrik gerra zibilan ordaindu, baizik bere bizitza guztian eta gaurko Nafarro errejionalistan oraindik ordaintzen ari dela.

Hau erran  ondoren….horrela izan, eta ez bazan, sar dadila kalabazan.

Ah! ahazten zizaidan, Elizondoko Jorge Oteiza museoan ikusiko ahal diren kuadroak edo ekarriko duten hoietako batzuk hauek izanen dira;

Madrilen ikasten egon zen garaikoak:

Artzaina (1910-11) – Mohamed Ben El Peli Makurra (1910-11) – Estudio (1912-13).

Parisen egon zen garaikoak:

Combinacíon de la ruleta (1912-14) – Batzarre bajo el árbol de Jaureizar (1914) – Proclamacíon del primer rey de Navarra (1914) – Sokadantza (1914).

Paristik itzuli eta Iruñan egon zen garaikoak:

Mezatik (1914) – Musa jokatzen (1940-60).

Read Full Post »